Nepal's foremost Barahi shrine
A goddess kept by her forest
Eight kilometres from Lalitpur, at roughly 1,500 metres above the valley floor, Shree Bajrabarahi Devi sits at the heart of a twenty-hectare forest — the most revered of Nepal's four Barahi temples, and the living lungs of Godawari Municipality–11, Chapagaun.
नेपालका बाराही मन्दिरहरूमध्ये सर्वाधिक प्रतिष्ठित
आफ्नै जङ्गलले जोगाइरहेको देवी
ललितपुरबाट झण्डै आठ किलोमिटर टाढा, समुद्र सतहबाट करिब १,५०० मिटर उचाइमा रहेको श्रीवज्रबाराहीदेवी मन्दिर बीस हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको घना जङ्गलको बीचमा अवस्थित छ — नेपालका चार प्रमुख बाराही मन्दिरमध्ये सबैभन्दा बढी पूजित यो मन्दिर गोदावरी नगरपालिका–११, चापागाउँको फोक्सोको रूपमा समेत चिनिन्छ।
Introduction
The temple and its ward
Shree Bajrabarahi Devi stands in Chapagaun, an area now administered as Ward No. 11 of Godawari Municipality, in the hill country south of Lalitpur — formerly its own Village Development Committee before Nepal's 2017 local-level restructuring folded it into Godawari. Of the four Barahi temples worshipped across Nepal, this is the most widely visited, drawing pilgrims not only for its deity, but for the rare, undisturbed forest that surrounds it.
To the temple's east lies its most photographed feature: a pagoda-roofed shrine framed by dense woodland covering roughly twenty hectares. Locals describe the forest and temple as inseparable — the trees keep the air clean, and the shrine gives the forest its reason to be protected.
Chapagaun itself carried an older name: Champapur, after the golden champa (magnolia) trees said to have once grown thickly here, before the settlement took its present name.
Godawari Municipality — the local body that now includes this ward — recorded a total population of 97,633 in Nepal's most recent national census (2078 BS / 2021 AD). In the census before that, Chapagaun (today's Ward 11) was already the single most populous ward in the entire municipality, home to over ten thousand residents, a mark of how central this ward has long been to the wider area.
परिचय
मन्दिर र यसको वडा
श्रीवज्रबाराहीदेवी मन्दिर ललितपुरको दक्षिणतर्फ रहेको चापागाउँमा अवस्थित छ, जुन हाल गोदावरी नगरपालिकाको वडा नं. ११ अन्तर्गत पर्दछ — सन् २०१७ को स्थानीय तह पुनर्संरचना अघि यो छुट्टै गाउँ विकास समिति (चापागाउँ गा.वि.स.) थियो। नेपालका चार बाराही मन्दिरमध्ये यो सबैभन्दा बढी भ्रमण गरिने मन्दिर हो, जहाँ भक्तजनहरू देवीको दर्शनका लागि मात्र होइन, वरिपरिको अछुतो जङ्गलका लागि पनि आउने गर्छन्।
मन्दिरको पूर्वतर्फ यसको सबैभन्दा तस्बिरयोग्य अंश रहेको छ: झण्डै बीस हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको घना जङ्गलले घेरिएको पगोडा-शैलीको मन्दिर। स्थानीयवासीहरूका अनुसार जङ्गल र मन्दिर एकअर्कासँग अभिन्न छन् — रूखहरूले हावा शुद्ध राख्छन्, र मन्दिरले नै जङ्गललाई संरक्षित राख्नुपर्ने कारण दिन्छ।
चापागाउँको पुरानो नाम "चम्पापुर" थियो — पहिले यहाँ प्रशस्त सुनको चाँप (चम्पा) रूख भएकाले यस्तो नाम रहेको भनिन्छ, पछि गएर हालको नाम चापागाउँ रहन गयो।
यो वडा अहिले समावेश भएको गोदावरी नगरपालिकाको नेपालको पछिल्लो राष्ट्रिय जनगणना (२०७८ सालको जनगणना, सन् २०२१) अनुसार कुल जनसंख्या ९७,६३३ रहेको छ। त्यसअघिको जनगणनामा नै चापागाउँ (हालको वडा नं. ११) यस नगरपालिकाकै सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको वडा थियो, जहाँ दश हजारभन्दा बढी बासिन्दा रहेका थिए — जसले यस वडाको दीर्घकालीन महत्व देखाउँछ।
Photographs: Rajesh Dhungana, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
तस्बिरहरू: राजेश ढुङ्गाना, विकिमिडिया कमन्स मार्फत (CC BY-SA 4.0)
Geography
A map of the ward's shrines
A schematic sketch of Chapagaun (Godawari–11) — not surveyed to scale, but laid out to show roughly where each shrine sits relative to the forest, the bazaar, and the four neighbouring areas.
भूगोल
वडाभरिका मन्दिरहरूको नक्सा
चापागाउँ (गोदावरी–११) को एक रेखाचित्र नक्सा — सर्वेक्षण-स्तरको सटीक नक्सा होइन, तर जङ्गल, बजार क्षेत्र र चार छिमेकी क्षेत्रको सापेक्षमा हरेक मन्दिर कहाँनेर पर्छ भन्ने झलक दिनका लागि तयार पारिएको हो।
Legend
- 1 Shree Bajrabarahi Devi — principal shrine
- 2 Ganesh Mandir (Bhansar Ganesh)
- 3 Narayan Mandir
- 4 Harishankar Mandir
- 5 Chandrabhairav
- 6 Bhimsen Mandir
- 7 Shiva Mandir
- 8 Saraswati Mandir
- 9 Krishna Mandir
- 10 Buddha Mandir
- 11 Brahma Mandir
- 12 Nasadyo
All four neighbours now sit within Godawari Municipality too, following the 2017 merger of the area's former village committees — Chapagaun itself became Ward 11.
चिनारी (लिजेन्ड)
- 1 श्रीवज्रवाराहीदेवी — मुख्य मन्दिर
- 2 गणेश मन्दिर (भन्सार गणेश)
- 3 नारायण मन्दिर
- 4 हरिशंकर मन्दिर
- 5 चन्द्रभैरव
- 6 भीमसेन मन्दिर
- 7 शिव मन्दिर
- 8 सरस्वती मन्दिर
- 9 कृष्ण मन्दिर
- 10 बुद्ध मन्दिर
- 11 ब्रह्मा मन्दिर
- 12 नासःद्यः
सन् २०१७ मा भएको स्थानीय तह पुनर्संरचनापछि यी चारै छिमेकी क्षेत्र पनि गोदावरी नगरपालिकाभित्रै पर्न गएका छन् — चापागाउँ आफैं वडा नं. ११ बन्यो।
The living shrine
A forest that guards its goddess
The woodland ringing Bajrabarahi is more than scenery — it is habitat, watershed, and an act of continuous local stewardship, all within a single afternoon's walk of the temple gate.
जीवित तीर्थस्थल
देवीको रक्षा गर्ने जङ्गल
वज्रबाराही वरिपरिको जङ्गल केवल दृश्यावलोकनका लागि मात्र होइन — यो वन्यजन्तुको बासस्थान, जलाधार क्षेत्र, र निरन्तर चलिरहेको स्थानीय संरक्षणको प्रमाण पनि हो, जुन मन्दिरको मुख्य ढोकाबाटै एक साँझको हिँडाइमा पुगिन्छ।
Forest canopy
Jamuna, lapsi, wild areca (locally "fishpump"), wild katush (chestnut), chilaune, lakhesi and sandev trees grow through the temple grounds, with wild orchids blooming across the understory.
जङ्गलको वनस्पति
मन्दिर परिसरमा जामुन, लप्सी, जङ्गली फिसपाम्प (सुपारी), जङ्गली कटुस, चिलाउने, लाखेसिं र सन्देव जस्ता रूखहरू पाइन्छन्, साथै जङ्गलको तल्लो तहमा विभिन्न जातका अर्किड फूलहरू पनि प्रशस्त फुल्ने गर्छन्।
Wildlife
Jackals, wildcats, civets and leopards move through the undergrowth, while parakeets, doves and other birds — 39 species in total — fill the canopy above the temple.
वन्यजन्तु
जङ्गलमुनि स्याल, वनबिरालो, मलसाप्रो र चितुवा विचरण गर्छन्, भने सुगा, ढुकुरलगायत ३९ प्रकारका चराचुरुङ्गीले मन्दिरमाथिको हरियाली भरिएको छ।
Medicinal & folk plants
Areca nut, ground and applied to the forehead, is taken as a headache remedy; a folk love-charm plant called sahadev-sahadevi grows here too, alongside bijayshala, an important medicinal herb now at real risk of disappearing from the forest.
जडिबुटी तथा लोक-वनस्पति
घोटेर निधारमा लगाइने सुपारी टाउको दुखाइ निको पार्ने मानिन्छ; यहाँ सहदेव-सहदेवी भन्ने लोक-प्रेम जडिबुटी पनि पाइन्छ, साथै विजयशाला नामक महत्त्वपूर्ण जडिबुटी पनि छ, जुन जङ्गलबाट लोप हुने खतरामा छ।
Under pressure, still standing
Once far denser, the forest has thinned in recent decades. A protective 50-metre buffer now applies around any structure — including the visitor shelters built within its edge.
चुनौतीका बीच पनि उभिएको जङ्गल
विगतमा झन् घना रहेको यो जङ्गल हालका दशकहरूमा पातलिँदै गएको छ। कुनै पनि संरचना — भित्री भागमा बनेका पर्यटक विश्रामस्थलहरू समेत — वरिपरि अहिले ५० मिटरको संरक्षित सीमा लागू गरिएको छ।
Villagers say that no monkey lives here permanently — but around fifteen or sixteen arrive each year and linger for four or five days, a visit local legend ties back to a vow made by the goddess Gupteshwari (see Legends, below). No crow is ever said to spend the night in the forest, and fallen leaves that blanket the ground by day are said to vanish by evening, blown entirely away. Locals also treat the forest's wood as off-limits for everyday use, taking only what tradition allows.
स्थानीयका अनुसार यहाँ बाँदर स्थायी रूपमा बस्दैनन् — तर हरेक वर्ष झण्डै १५-१६ वटा आई ४-५ दिन बस्छन्, यो भ्रमणलाई स्थानीय किंवदन्तीले गुप्तेश्वरी देवीको एउटा वचनसँग जोड्छ (तल किंवदन्ती खण्ड हेर्नुहोस्)। यहाँ कुनै काग रात बिताउँदैन भनिन्छ, र दिनभरि खसेका पातहरू साँझसम्ममा हावाले पूरै उडाई लैजान्छ भनिन्छ। स्थानीयले जङ्गलको काठलाई दैनिक प्रयोगका लागि वर्जित मान्छन्, परम्पराले अनुमति दिएजति मात्र लिन्छन्।
The wider complex
Older shrines share the ward
Bajrabarahi is the best known of several older shrines scattered through Chapagaun — a cluster of temples, most now generations old, that the community maintains alongside the main Devi temple.
व्यापक परिसर
वडामा रहेका अन्य पुराना मन्दिरहरू
चापागाउँभरि छरिएर रहेका थुप्रै पुराना मन्दिरहरूमध्ये वज्रबाराही सबैभन्दा परिचित हो — पुस्तौंदेखि रहँदै आएका यी मन्दिरहरूलाई स्थानीय समुदायले मुख्य देवी मन्दिरसँगै संरक्षण गर्दै आएको छ।
Ganesh Mandir (Bhansar Ganesh)
गणेश मन्दिर (भन्सार गणेश)
Narayan Mandir
नारायण मन्दिर
Harishankar Mandir (rebuilt)
हरिशंकर मन्दिर (पुनर्निर्माण भइसकेको)
Chandrabhairav
चन्द्रभैरव
Bhimsen
भीमसेन मन्दिर
Shiva Mandir
शिव मन्दिर
Saraswati Mandir
सरस्वती मन्दिर
Buddha Mandir
बुद्ध मन्दिर
Krishna Mandir
कृष्ण मन्दिर
Brahma Mandir
ब्रह्मा मन्दिर
Nasadyo
नासःद्यः
A three-faced Mahadev shrine, considered one of the ward's more valuable images, also stands nearby — part of the same constellation of temples that early residents established across the settlement. Photographs for several of these shrines — Bhansar Ganesh, Krishna, Brahma and Nasadyo among them — are still being sourced; if you have images of these, they can be added here.
वडाकै एक बहुमूल्य मूर्ति मानिने तीनमुखे महादेव मन्दिर पनि नजिकै अवस्थित छ — यो पनि यहाँका सुरुवाती बासिन्दाहरूले स्थापना गरेका मन्दिरहरूकै शृङ्खलाको एक अंश हो। भन्सार गणेश, कृष्ण, ब्रह्मा र नासःद्यःजस्ता केही मन्दिरका तस्बिरहरू अझै खोजिँदै छन् — तपाईंसँग यीमध्ये कुनैको तस्बिर भएमा थप्न सकिने छ।
The image itself
The goddess, and the thefts that shaped her shrine
Bajrabarahi's idol has as dramatic a history as the temple around it — consecration, theft, recovery, and the security measures that followed.
मूर्तिको आफ्नै इतिहास
देवी र उहाँको मन्दिरलाई आकार दिने चोरीका घटनाहरू
वज्रबाराहीको मूर्तिको इतिहास मन्दिरकै जत्तिकै रोचक छ — प्राणप्रतिष्ठा, चोरी, उद्धार, र त्यसपछि अपनाइएका सुरक्षा उपायहरूको एक कथा।
The shrine is founded
According to the temple's own genealogical record, King Shree Niwas Malla built and established the shrine (devgriha) on a Monday in the month of Chaitra, in Nepal Sambat 786. Local tradition also describes the goddess's idol — standing on two buffaloes, with three eyes, four arms and a boar-like face, richly adorned with ornaments. The temple was later repaired by King Vishnu Malla in Nepal Sambat 852.
मन्दिरको स्थापना
मन्दिरकै आफ्नै वंशावली अभिलेखअनुसार, राजा श्री निवास मल्लले नेपाल संवत् ७८६ साल चैत महिनाको सोमबारका दिन देवगृह बनाई स्थापना गरेका थिए। स्थानीय परम्पराले देवीको मूर्तिलाई दुई भैंसीमा उभिएको, तीन आँखा, चार हात र बँदेल जस्तो अनुहार भएको तथा विभिन्न गहनाले सजिएको बताउँछ। पछि नेपाल संवत् ८५२ मा राजा विष्णु मल्लले मन्दिरको मर्मत गरेका थिए।
Stolen, then recovered
The earliest recorded theft of the idol took place in 2025 BS, when it was taken by poachers. Police later recovered it — though by some accounts, the original image was subsequently kept at the Chhauni National Museum in Kathmandu for safekeeping, given the risk of housing so valuable an idol inside an open forest temple.
चोरी, त्यसपछि उद्धार
मूर्ति चोरी भएको पहिलो अभिलेखित घटना २०२५ सालमा भएको थियो, जब सिकारीहरूले यसलाई चोरेका थिए। प्रहरीले पछि यो फेला पारे — तर केही विवरणअनुसार, खुला जङ्गलभित्रको मन्दिरमा यस्तो बहुमूल्य मूर्ति राख्दा हुने जोखिमका कारण सोही मूर्तिलाई सुरक्षाका लागि काठमाडौंको छाउनी राष्ट्रिय संग्रहालयमा राखिएको थियो।
Two more thefts, and a safe
The temple's own commemorative records describe two further thefts of the deity in more recent decades. In response, the local community raised funds for a steel safe, installed inside the temple in Chaitra 2061 BS (2004 AD), so the image could be locked away between periods of worship rather than left openly displayed.
थप दुई पटक चोरी, र सेफको व्यवस्था
मन्दिरकै आफ्नै स्मारिका अभिलेखअनुसार, हालैका दशकहरूमा देवीको मूर्ति थप दुई पटक चोरी भएको थियो। यसको प्रतिक्रियामा स्थानीय समुदायले चन्दा जम्मा गरी २०६१ साल चैतमा मन्दिरभित्रै एक फलामे सेफ जडान गरे, ताकि पूजा नभएको बेला मूर्तिलाई खुला नराखी ताल्चा लगाई सुरक्षित राख्न सकियोस्।
A wider pattern of theft
Security has remained a concern for the whole complex, not only the main shrine: in 2023, three Buddha statues were stolen from elsewhere in Chapagaun, prompting local protests when the culprits went uncaught for weeks — a reminder of why the community keeps investing in safeguarding its sacred images.
व्यापक चोरीको प्रवृत्ति
सुरक्षा केवल मुख्य मन्दिरको मात्र चासो रहेको छैन: सन् २०२३ मा चापागाउँको अन्य ठाउँबाट तीनवटा बुद्ध मूर्ति चोरी भएको थियो, जसका दोषी हप्तौंसम्म पत्ता नलागेपछि स्थानीयवासीले विरोध प्रदर्शन गरेका थिए — यसले समुदायले आफ्ना पवित्र मूर्तिहरूको सुरक्षामा किन लगानी गर्दै आएको छ भन्ने सम्झाउँछ।
Festivals of the goddess
The jatras that mark the year
Bajrabarahi's calendar turns around several recurring observances, each with its own procession and rites. Tap any one to read the full process, as recorded in the temple's own booklet.
देवीका जात्राहरू
वर्षभरि लाग्ने जात्राहरू
वज्रबाराहीको वार्षिक पूजा-चक्र आ-आफ्नै विधि र शोभायात्रा भएका थुप्रै पर्वहरूको वरिपरि घुम्छ। मन्दिरकै पुस्तिकामा उल्लिखित पूरा प्रक्रिया पढ्न कुनै पनि शीर्षकमा थिच्नुहोस्।
According to local legend, a Malla king of Bhaktapur was passing through Chapagaun after a battle and stopped for the night. Told that something frightening lay sleeping on a nearby hillock — a shape wrapped head to toe in white cloth — he went to see for himself and drew back the cloth. The goddess appeared before him in her boar-headed form and granted him a boon: that an idol be made in her likeness, and that a jatra be run in her honour every year on the full moon of Chaitra. The Bhaktapur king duly had the idol and a ceremonial khat (palanquin) built, and the jatra began.
The day itselfAt 7 the same morning, the goddess is brought down from her resting shrine to a mandap prepared below, where devotees offer puja and sacrifice goats, ducks and roosters until around midday. She is then placed on the khat and carried in procession back into the main temple. Guthi households of Chapagaun offer their own puja and sacrifice inside. Around 6 in the evening she is brought back out to the ashta-mandap (eight-sided pavilion) in front of the temple.
At midnight, without a single bell rung, she is carried by khat to a spot in Chapagaun known as Bhagawati Tyachagal. Village dignitaries and, in earlier times, the local Pradhan Panch would attend with a formal offering, and jewellery from the priest's own household is used to adorn her. The khat then makes its Sindur Jatra — a vermilion-throwing procession — through Chapagaun, ending at the Ganesh temple in Bhansar tole, where it is finally dissolved. The moment is synchronised with a goat-head homa burning to ash at the Tikabhairav temple; once the ash confirms the jatra's end, the Tikabhairav priest announces it to everyone, and Chapagaun's devotees traditionally cross over to join the fair at Tikabhairav — a practice that still continues.
The chariot that wouldn't come homeElders tell of one Chaitra Purnima, years ago, when the jatra chariot suddenly could not be stopped: it rolled all the way from Chapagaun into Kathmandu, coming to rest at Hanuman Dhoka, and no amount of effort could pull it back. Only after the matter reached the royal palace, and a forgiveness puja was offered along with a black goat, did the chariot finally turn for home. Since then, a yearly government puja on jatra day became tradition.
जनश्रुतिअनुसार, युद्ध सकेर फर्कंदै गरेका भक्तपुरका एक मल्ल राजा चापागाउँ हुँदै जाँदा रात परेकाले त्यहीं बास बसे। नजिकैको भ्याङमा टाउकोदेखि पाउसम्म सेतो कपडाले छोपिएको डरलाग्दो केही सुतिरहेको छ भन्ने खबर पाई राजा आफैं हेर्न गए र कपडा उघारे। देवी बराह रूपमा प्रत्यक्ष देखा परिन् र वरदान दिइन्: मेरो जस्तै मूर्ति बनाई चैत पूर्णिमाका दिन हरेक वर्ष जात्रा चलाइनु। भक्तपुरका राजाले मूर्ति र खट बनाई जात्रा चलाए, त्यहीदेखि यो परम्परा सुरु भयो।
जात्राको दिनत्यही बिहान ७ बजे देवीलाई विश्रामस्थलबाट तल तयार पारिएको मण्डपमा ल्याइन्छ, जहाँ भक्तजनले पूजा गरी बोका, हाँस र कुखुराको भाले बली चढाउँछन्, यो क्रम मध्यदिनसम्म चल्छ। त्यसपछि उहाँलाई खटमा राखी मन्दिरभित्र फर्काइन्छ, जहाँ चापागाउँका गुठियार परिवारहरूले आ-आफ्नै पूजा र बली चढाउँछन्। साँझ करिब ६ बजे उहाँलाई मन्दिर अगाडिको अष्टमण्डपमा पुनः ल्याइन्छ।
मध्यरातमा, एउटै घण्टी नबजाई, उहाँलाई खटमा राखी चापागाउँकै भगवती त्याचागल भन्ने ठाउँमा लगिन्छ। स्थानीय गन्यमान्य व्यक्ति र विगतमा प्रधानपञ्चसमेत औपचारिक पूजासहित उपस्थित हुन्थे, र पुजारीकै घरको गहनाले देवीलाई सजाइन्छ। त्यसपछि खटले चापागाउँभरि सिन्दुर जात्रा गर्छ र भन्सार टोलको गणेश मन्दिरअगाडि पुगेर विसर्जन हुन्छ। यही क्षणसँगै टीकाभैरव मन्दिरमा बोकाको टाउको होम भई खरानी बन्छ; खरानी भएको पुष्टि भएपछि टीकाभैरवका पुजारीले सबैलाई जात्रा सकिएको सुनाउँछन्, र चापागाउँका भक्तजन त्यहीँबाट टीकाभैरवको मेला भर्न जाने गर्छन् — यो चलन अझै कायम छ।
नफर्केको रथवर्षौं अगाडि एक चैत पूर्णिमाका दिन जात्राको रथ अचानक रोकिन नसकी चापागाउँबाट काठमाडौंको हनुमानढोकासम्म पुगेको र जतिसुकै कोसिस गर्दा पनि फर्काउन नसकिएको कथा बुढापाकाहरू सुनाउँछन्। कुरा राजदरबारसम्म पुगेपछि क्षमापूजासहित कालो बोका चढाइएपछि मात्र रथ फर्केको थियो। त्यही घटनापछि जात्राको दिन सरकारी पूजा दिने चलन बसेको मानिन्छ।
Chapagaun runs this khat jatra twice a year. On the night of Mangsir Ashtami, between 8 and 9, the head-only images of Bajrabarahi and the Ashtami Navadurga are carried by khat from the deity's courtyard house to the temple. Pode caretakers traditionally offer a pig's snout as a ritual first-offering before the khat is brought inside, where Chapagaun's residents keep an all-night vigil of puja and sacrifice goats.
Later that night, Khumba caretakers (khum naike) perform their own worship and goat sacrifice; the goat's head is taken outside to the jogishala beside the temple, where the priest completes the rite with a homa. The following morning, devotees arriving for darshan would once receive a small prasad (samay-baji) at a marker kept on a rest-platform to the south — a custom that lapsed once this jatra itself fell into abeyance for some years.
On the same Ashtami night, men from Bulugaun traditionally cook and eat a meal (marja) at the temple; a small divination follows — choosing between bhababakaye and papakaye ("take the roti" or "take the deity") — and elders say that whichever village chose "papakaye" in the old telling ended up without the deity's favour. The khat is then kept overnight at Pode tole. On Mangsir Dashami, after morning puja, it is carried tole to tole through the afternoon, taken through the bazaar in procession, and finally dissolved in front of the Ganesh temple by 6 or 7 in the evening.
चापागाउँमा यो खट जात्रा वर्षको दुई पटक लाग्छ। मड्सिर अष्टमीको राति ८-९ बजेतिर टाउको मात्र भएको वज्रवाराही र अष्टमीका नवदुर्गाको मूर्ति देवताको आँगनघरबाट खटमा राखी मन्दिरसम्म ल्याइन्छ। खट भित्र ल्याउनुअघि पोडेहरूले सुँगुरको थुतुनो सगुनस्वरूप चढाउने चलन छ, त्यसपछि चापागाउँका बासिन्दाहरूले राति नै पूजा गरी बोका बली दिन्छन्।
त्यही राति खुम नाइकेहरूले आ-आफ्नै पूजा र बोका बली दिन्छन्; बोकाको टाउको मन्दिर छेउको जोगीशालामा लगी पुजारीबाट होमसहित सम्पन्न गरिन्छ। भोलिपल्ट बिहान दर्शनार्थीलाई दक्षिणतर्फको पातीमा राखिएको चिन्हमा अलिअलि प्रसाद (समयबजी) दिने चलन थियो — तर जात्रा नै केही वर्ष बन्द भएपछि यो चलन हराएको छ।
त्यही अष्टमी राति बुलुगाउँका मानिसहरू मन्दिरमै आई मर्जा (भोज) पकाई खान्छन्; त्यसपछि भाबाकाये कि पापाकाये (रोटी लिने कि देवता लिने) भनी सानो चिट्ठा हालिन्छ — पुरानो भनाइअनुसार जुन गाउँले "पापाकाये" रोजे उनीहरूले देवताको वरदान पाएनन् भनिन्छ। खट त्यही रात पोडेटोलमा राखिन्छ। मड्सिर दशमीका दिन बिहानको पूजापछि टोलटोलमा बोकी बजारभरि जात्रा गराई साँझ ६-७ बजेतिर गणेश मन्दिरअगाडि विसर्जन गरिन्छ।
Bajrabarahi's birthday is marked every year on the tenth day of the dark fortnight of Jestha. Brahmin priests build a mandap and perform a homa fire ritual, after which the temple priest offers puja and sacrifices a goat. For the roughly two hours this puja takes, the temple doors are closed to everyone — devotees who arrive early must wait, and only once the rite is finished can anyone come in for darshan.
Once the indoor puja ends, the offerings are carried to the nine masan (cremation ground) sites that ring the temple, where a further bali-puja is performed. A small procession, with musicians, then circles the masan three times — a rite meant to drive away any lingering spirits before the celebration is considered complete.
वज्रवाराहीदेवीको जन्मदिन हरेक वर्ष जेठ महिनाको कृष्णपक्ष दशमीका दिन मनाइन्छ। ब्राह्मणले मण्डप बनाई होम गर्छन्, त्यसपछि मन्दिरका पुजारीले पूजा गरी बोका बली दिन्छन्। यो पूजा हुने झण्डै दुई घण्टा मन्दिरको ढोका सबैका लागि बन्द गरिन्छ — पहिले आइपुगेका भक्तजनले पर्खनुपर्छ, र पूजा सकिएपछि मात्र दर्शन गर्न पाइन्छ।
भित्री पूजा सकिएपछि, सामानहरू मन्दिर वरिपरिका नौ वटा मसानमा लगी थप बलीपूजा गरिन्छ। त्यसपछि बाजासहितको सानो जुलुसले मसानलाई तीन पटक परिक्रमा गर्छ — यो कार्य कुनै पनि बाँकी भूतप्रेत धपाउनका लागि गरिन्छ, र यसपछि मात्र उत्सव पूरा भएको मानिन्छ।
Families of Chapagaun known as "Khagu" once hosted a communal feast during Dashain, using the meat of a buffalo sacrificed to Bajrabarahi. Raw meat from the same sacrifice was also distributed, small portions door to door, to households across the village. Both customs ended after a health post was built on the ground traditionally used for the feast — a site locals once associated with a guardian spirit said to bathe there each midnight before coming to pay respects at the temple.
चापागाउँका "खगु" भनिने परिवारहरूले दसैंमा वज्रवाराहीलाई चढाइएको राँगोको मासुले सामूहिक भोज गराउने चलन थियो। सोही बलीको काँचो मासु घर-घरमा अलिअलि वितरण गर्ने चलन पनि थियो। हेल्थपोस्ट भवन त्यही भोज गराउने ठाउँमा बनेपछि दुवै चलन बन्द भए — स्थानीयले यस ठाउँलाई मध्यरातमा नुहाई मन्दिरमा दर्शन गर्न आउने भनिने एक रक्षक-आत्मासँग जोडेर हेर्ने गर्थे।
Local belief
Legends the ward still tells
Alongside its documented history, Bajrabarahi carries a whole second history in oral legend — passed down by village elders and recorded in the temple's own booklet. A selection follows.
स्थानीय जनविश्वास
वडाले आजसम्म सुनाउँदै आएका किंवदन्तीहरू
अभिलेखित इतिहासका साथसाथै, वज्रवाराहीसँग मौखिक किंवदन्तीको छुट्टै इतिहास पनि जोडिएको छ — गाउँका बुढापाकाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएको र मन्दिरकै पुस्तिकामा अभिलेखित। केही यहाँ प्रस्तुत छन्।
Elders say that when Shree Mahadev came looking for a place to settle in Kwagu forest, in Chapagaun's Ward 6, Bajrabarahi took the form of a boar and confronted him there — afraid that if Mahadev settled so close, her own worship would be overshadowed. Mahadev fled the forest and went on to settle at Lalitpur's Bhardev instead, as Shree Gupteshwar Mahadev. To this day, a Vasuki Naag (serpent deity) stands to Bajrabarahi's right, said to have originated alongside her.
बुढापाकाका अनुसार श्रीमहादेव चापागाउँ वडा नं. ६ को क्वागुं जङ्गलमा बस्न खोज्दा, वज्रवाराहीले बराहको रूप लिई त्यहाँ रोकिन् — महादेव यति नजिक बसे आफ्नो पूजा-सम्मान घट्ने डरले। महादेव त्यहाँबाट भागी ललितपुरको भारदेवमा श्रीगुप्तेश्वर महादेवको रूपमा बसे। आजसम्म देवीको दायाँतिर वासुकी नागको स्थापना गरिएको छ, जो देवीसँगै उत्पत्ति भएको मानिन्छ।
Newar pagoda temples are normally topped with a gilded gajur (pinnacle) — Bajrabarahi's never has been. Legend holds that when the temple was first built, the priest preparing to install the gajur had a dream: it could only be placed once a body from Bulugaun, brought for cremation at the graveyard in front of the temple, had been placed there — and that anyone who installed it by force instead would die. No one has ever dared force the matter; the temple's lack of a gajur is confirmed within living memory by the late Buddhilal Karmacharya, a respected local voice on the temple's history.
नेवारी पगोडा-शैलीका मन्दिरहरूमा सामान्यतया सुनौलो गजुर राखिन्छ — वज्रवाराहीमा भने कहिल्यै राखिएको छैन। भनाइअनुसार मन्दिर बनाइसकेपछि गजुर राख्ने तयारी हुँदा पुजारीलाई एउटा सपना आयो: बुलुगाउँको कोही मानिस मरी मन्दिरअगाडिको चिहानमा दाहसंस्कारका लागि ल्याइएपछि मात्र गजुर राख्न सकिने, अन्यथा जबरजस्ती राख्ने मानिसको मृत्यु हुने। कसैले पनि जबरजस्ती गर्ने साहस गरेनन्; मन्दिरमा गजुर नरहनुको यो कारण स्वर्गीय बुद्धिलाल कर्माचार्यले पनि पुष्टि गरेका थिए।
One telling holds that the goddess once took the form of a small child, crying beside a river she couldn't cross. A local passer-by refused to help. A stranger from outside the village then came along, saw her crying, and carried her across without hesitation. She revealed herself and blessed him: from then on, any outsider who settled in Chapagaun and built a household there would never want for food. Locals still point to this as the reason why so many who moved to Chapagaun from elsewhere went on to prosper.
एउटा भनाइअनुसार देवी सानी बालिकाको रूपमा एउटा खोलाकिनारमा रुँदै बसेकी थिइन्, किनकि उनी खोला तर्न सक्दिनथिन्। नजिकैको स्थानीय मानिसले सघाउन अस्वीकार गरे। तर बाहिरबाट आएका एक परदेशीले उनलाई रुँदै देखी तुरुन्तै बोकेर खोला तारिदिए। देवी प्रकट भई वरदान दिइन्: अबदेखि चापागाउँमा आई घरबार बसाउने बाहिरका मानिसलाई खानका लागि कहिल्यै अभाव हुने छैन। चापागाउँमा बाहिरबाट आई बसेका धेरै व्यक्ति धनी भएको उदाहरण आजसम्म यसैसँग जोडेर हेरिन्छ।
When Shree Gupteshwari Mai once invited Bajrabarahi to visit, Bajrabarahi turned her entire forest to gold overnight to welcome the invitation in kind. Seeing it, Gupteshwari realised Bajrabarahi was the wealthier and more powerful of the two, and made a vow on behalf of her own monkeys at Gupteshwar: should any of them ever fall from a tree and risk losing their place among their kind, they must first visit Pashupatinath and Hanuman, bathe in the waters of the Seven Kunds of the Seven Villages, and finally come pay their respects at Bajrabarahi — only then would they be accepted back. To this day, some fifteen or sixteen monkeys are said to arrive each year and linger around the temple for four or five days before turning back.
एकदिन श्रीगुप्तेश्वरीमाईले वज्रवाराहीलाई निमन्त्रणा गर्दा, वज्रवाराहीले आफ्नो सम्पूर्ण जङ्गल रातारात सुनौलो बनाई स्वागत गरिन्। यो देखेपछि गुप्तेश्वरीले वज्रवाराही आफूभन्दा बढी सम्पन्न र शक्तिशाली रहेको महसुस गरिन् र आफ्ना बाँदरहरूका लागि वचन दिइन्: कुनै बाँदर रूखबाट खसी आफ्नो जातबाट टाढिने खतरामा पर्यो भने, त्यसले पहिले पशुपतिनाथ र हनुमानको दर्शन गरी सात गाउँका सात कुण्डमा नुहाई अन्त्यमा वज्रवाराहीको दर्शन गरेपछि मात्र आफ्नो जातमा फर्कन पाउने छ। आजसम्म हरेक वर्ष झण्डै १५-१६ वटा बाँदर आई मन्दिर वरिपरि ४-५ दिन बसी फर्कने गरेको पाइन्छ।
Villagers say fallen leaves that cover the forest floor by day are entirely swept away by wind each evening around 3 or 4 o'clock, leaving nothing behind — taken as a sign of the goddess's power. No crow is ever said to roost here overnight; one sceptic once caged a crow inside the temple grounds to test it, and by nightfall something seemed to be pulling the bird away by hand. Locals also avoid taking firewood or fallen branches from the forest for their own use, believing it invites bad dreams and illness — with one standing exception: wood from this forest is still used for cremations when someone from Bulugaun dies. Traditionally, only a few caste groups — the temple's priests, and the Kuwar, Pode and Nagarkoti communities — gather dried, already-fallen branches, which go toward community shelters, bridges and cremation wood.
स्थानीयका अनुसार दिनभर झरेका पातहरू साँझ ३-४ बजेतिर हावाले पूरै उडाई लैजान्छ, केही बाँकी रहँदैन — यसलाई देवीको शक्ति मानिन्छ। यहाँ कुनै काग पनि रात बिताउँदैन भनिन्छ; एकपटक कसैले परीक्षणका लागि कागलाई पिँजरामा राखी मन्दिर परिसरमै राख्दा, राति कसैले हातले तानेजस्तै गरी कागलाई लगेको देखिएको थियो। स्थानीयले आफ्नो प्रयोगका लागि जङ्गलबाट दाउरा वा हाँगा टिप्दैनन्, किनकि यसो गर्दा नराम्रो सपना र रोग लाग्छ भन्ने विश्वास छ — एउटा अपवादबाहेक: बुलुगाउँमा कसैको मृत्यु भएमा दाहसंस्कारका लागि आजसम्म यही जङ्गलको काठ प्रयोग गरिन्छ। परम्परागत रूपमा पुजारी र कुँवर, पोडे तथा नगरकोटी समुदायले मात्र सुकेर खसेको हाँगा टिप्ने गर्छन्, जुन सामुदायिक पाटी, पुल र दाहसंस्कारमा प्रयोग हुन्छ।
Heritage & restoration
Built and rebuilt by the community
Every stone stair, water tank and coat of paint at Bajrabarahi has a name attached to it. The temple's recorded history is really a record of family, royal and village contributions stretching back more than a century.
सम्पदा र जीर्णोद्धार
समुदायकै हातले बनेको र पुनर्निर्माण भएको
वज्रबाराहीको हरेक ढुङ्गे भर्याङ, पानी ट्याङ्की र रंगरोगनसँग कुनै न कुनै परिवारको नाम जोडिएको छ। मन्दिरको अभिलेखित इतिहास वास्तवमा एक शताब्दीभन्दा बढी लामो अवधिको पारिवारिक, राजकीय र गाउँको योगदानको अभिलेख हो।
A brass torana at the main door
A stone inscription records that a Kayastha family of Champapur Sartol — descending from Akbar Maya to Thaku Manabar Krishna Meyar Kayastha — built and installed a brass torana above the temple's main door.
मूलढोकामा पित्तलको तोरण
चम्पापुर सारटोल निवासी कायस्थ परिवार — अकबर माया देखि थकु मानवर कृष्ण मेयर कायस्थसम्म — ले मन्दिरको मूलढोकामा पित्तलको तोरण बनाई निर्माण गरेको शिलापत्रमा उल्लेख छ।
Repainted by royal order
In Falgun 2025 BS, the late King Mahendra Bir Bikram Shah Dev had the entire temple repainted.
राजाज्ञाले रंगरोगन
२०२५ साल फागुनमा स्वर्गीय श्री ५ महेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट मन्दिरको पूरै रङ्गरोगन गरिबक्सेको थियो।
Radha-Krishna, Hanuman and Garuda installed
In memory of the late Bindu Krishna and mothers Betimaya, Ganesh Maya and Belkumari, the late Gaman Krishna Mulmi's family — his wife Laxmikumari and daughter Durgalaxmi — consecrated images of Radha-Krishna, Rukmani, Hanuman and Garuda, established alongside a continuous Ramayan bhajan.
राधाकृष्ण, हनुमान र गरुडको स्थापना
स्वर्गीय पिता बिन्दु कृष्ण र आमाहरू बेतीमाया, गणेश माया र बेलकुमारीको सम्झनामा स्वर्गीय गमण कृष्ण मुल्मीको परिवार — श्रीमती लक्ष्मीकुमारी र छोरी दुर्गालक्ष्मी — ले श्रीराधाकृष्ण, रुक्मणी, हनुमान र गरुडको प्राणप्रतिष्ठा गरी अखण्ड रामायण भजनसहित स्थापना गरे।
The great gumba raised, and a new gate opened
A large Vajrayana monastery (gumba) was constructed and consecrated on the temple grounds. That same year, on Kartik 14, the temple's southern main gate — built under Chapagaun VDC's self-reliance programme — was formally inaugurated by former minister Kamal Thapa.
ठूलो गुम्बा निर्माण र नयाँ ढोका उद्घाटन
मन्दिर परिसरमै ठूलो वज्रयान गुम्बा निर्माण गरी स्थापना गरियो। सोही वर्ष कात्तिक १४ गते, चापागाउँ गाउँ विकास समितिको स्वावलम्बन कार्यक्रमअन्तर्गत बनेको मन्दिरको दक्षिण मूलढोकाको उद्घाटन पूर्व मन्त्री श्री कमल थापाद्वारा गरिएको थियो।
A copper roof, and Vyaghreshwar Mahadev
On Mangsir 3, the late King Birendra Bir Bikram Shah Dev ordered the temple's second-tier roof rebuilt entirely in copper, under the Bajrabarahi Area Development Committee's supervision; that same year, donations from visiting devotees funded repairs to the temple's wooden struts and lattice windows. Separately, on Ashar 20, Basudev Karmacharya — eldest son of the late Babulal Karmacharya — established a shrine to Shree Vyaghreshwar Mahadev in memory of his late mother, Krishnamaya Karmacharya.
तामाको छाना, र व्याघ्रेश्वर महादेव
मड्सिर ३ गते स्वर्गीय श्री ५ वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट मन्दिरको दोस्रो तल्लाको छाना पूरै तामाबाट बनाउन श्रीवज्रबाराही क्षेत्र विकास समितिको रेखदेखमा हुकुम भएको थियो; सोही वर्ष दर्शनार्थी भक्तजनको चन्दाबाट मन्दिरको काठको टुँडाल र आँखीझ्याल मर्मत गरियो। छुट्टै रूपमा, असार २० गते स्वर्गीय बाबुलाल कर्माचार्यका जेठा छोरा वासुदेव कर्माचार्यले स्वर्गीय आमा कृष्णमाया कर्माचार्यको सम्झनामा श्री व्याघ्रेश्वर महादेवको स्थापना गरे।
A Hanuman shrine added
Through the efforts of the late Bhailal Singh and Shanti K.C. of Jharuwarasi, a Hanuman statue was installed to the south of the main temple, with a surrounding platform in memory of their family.
हनुमान मूर्ति स्थापना
स्वर्गीय भाइलाल सिं र झरुवारासीबासीकी श्रीमती शान्ति के.सी.को प्रयासबाट मुख्य मन्दिरको दक्षिणतर्फ हनुमानको मूर्ति बनाई स्थापना गरियो, साथै पितृस्मरणमा वरिपरि चौतारा पनि राखियो।
Stone steps, a water tank, and a western gate
The dirt trail leading to Bajrabarahi was rebuilt as a stone staircase by the Maharjan family, in memory of the late Hiralal Maharjan; a water tank was separately built in memory of the late Keshav Mehar Kayastha, dedicated by his family. Later that year, on Ashwin 4, Santamaya Desar built the temple's western gate in memory of her late husband, Kumar Desar.
ढुङ्गाको सिँढी, पानी ट्याङ्की, र पश्चिमी ढोका
वज्रबाराही जाने कच्ची बाटोलाई महर्जन परिवारले स्वर्गीय हिरालाल महर्जनको सम्झनामा ढुङ्गाको सिँढी बनाई निर्माण गरे; स्वर्गीय केशव मेहर कायस्थको सम्झनामा उनको परिवारले छुट्टै पानी ट्याङ्की निर्माण गरी समर्पण गरे। सोही वर्ष आश्विन ४ गते श्रीमती सन्तमाया देसारले स्वर्गीय पति कुमार देसारको सम्झनामा मन्दिरको पश्चिमपट्टिको ढोका निर्माण गरिन्।
The temple walls rebuilt
In Kartik, the temple's north, east and south walls were entirely rebuilt by the district development committee. That Mangsir 25, in memory of the late Bhairab Bahadur Joshi, Mishri Joshi built an additional 30-foot stretch of the southern wall.
मन्दिरको पर्खाल पुनर्निर्माण
कात्तिकमा मन्दिरको उत्तर, पूर्व र दक्षिणको पर्खाल जिल्ला विकास समितिबाट पूरै भत्काई पुनर्निर्माण गरियो। सोही साल मड्सिर २५ गते स्वर्गीय भैरव बहादुर जोशीको सम्झनामा श्रीमती मिश्री जोशीले दक्षिणपट्टि थप झण्डै ३० फिट पर्खाल निर्माण गरिन्।
A ward-wide restoration
On the full moon of Chaitra, local residents raised roughly NPR 63,025 to restore doors, beams and porches across the older ward temples, and to repaint the temple buildings entirely. Following two thefts of the deity's image, a safe was purchased to secure it — work completed that same Chaitra.
वडाभरिका मन्दिरको जीर्णोद्धार
चैत पूर्णिमाका दिन स्थानीय जनताको प्रयासबाट रु. ६३,०२५ जम्मा गरी वडाका पुराना मन्दिरहरूको ढोका, दलिन र दलानसमेत मर्मत गरियो र मन्दिर भवनहरूको पूर्ण रंगरोगन गरियो। देवीको मूर्ति दुई पटक चोरी भएपछि सुरक्षाका लागि सेफ (तिजोरी) खरिद गरी राखियो — यो कार्य सोही चैत महिनामा सम्पन्न भयो।
Planning a visit
Coming to Bajrabarahi
A short trip from Lalitpur's centre, best paired with an unhurried walk through the temple forest.
भ्रमणको योजना
वज्रबाराही कसरी पुग्ने
ललितपुर सदरमुकामबाट छोटो यात्रा, मन्दिरको जङ्गलमा फुर्सदिलो हिँडाइसँगै उत्तम।
Getting there
Chapagaun (Godawari–11) lies about 8 km south of Lalitpur's district headquarters, reachable by local bus or a short drive; the final approach follows the stone stairway built into the forest trail.
यात्रा
चापागाउँ (गोदावरी–११) ललितपुर सदरमुकामबाट करिब ८ किलोमिटर दक्षिणमा पर्छ, स्थानीय बस वा छोटो सवारी साधनबाट पुग्न सकिन्छ; अन्तिम भागमा जङ्गलभित्रैको ढुङ्गे सिँढी हुँदै जानुपर्छ।
What to see
The pagoda-roofed Devi shrine, the Vajrayana gumba, the memorial Hanuman platform, and the older cluster of Ganesh, Shiva, Narayan and Saraswati temples nearby.
के हेर्ने
पगोडा-शैलीको देवी मन्दिर, वज्रयान गुम्बा, स्मारक हनुमान चौतारा, र नजिकैको गणेश, शिव, नारायण र सरस्वती मन्दिरहरूको पुरानो समूह।
Respecting the forest
Keep to marked paths and shelters, which are set back from the tree line by design — the forest is as much a part of the shrine as the temple itself.
जङ्गलप्रति सम्मान
निर्धारित पैदल बाटो र विश्रामस्थलमै रहनुहोस्, जुन जानाजानी रूखको सीमारेखाबाट टाढा राखिएको हो — यो जङ्गल मन्दिरकै अभिन्न अंश हो।